EU-Commissie wil conversietherapie-verbod in alle lidstaten — maar zonder duidelijke definitie

Terwijl de Nederlandse Eerste Kamer nog altijd worstelt met de vage kern van de Wet strafbaarstelling conversiehandelingen, kondigde de Europese Commissie op 13 mei 2026 aan een stap verder te willen gaan. Eurocommissaris voor Gelijkheid Hadja Lahbib maakte bekend dat Brussel volgend jaar met een aanbeveling komt die alle 27 lidstaten oproept conversietherapie wettelijk te verbieden. "Deze praktijken zijn gevaarlijk en moeten illegaal worden", zei Lahbib. "Je kunt de identiteit van een persoon niet wegfolteren."

Een aanbeveling, geen wet

Belangrijk detail dat in de meeste berichtgeving ondersneeuwt: de aanbeveling is niet-bindend. Een echt EU-breed verbod is juridisch niet mogelijk, omdat familierecht en strafrecht nationale bevoegdheden zijn en unanimiteit onder de lidstaten zou vereisen — iets waar Lahbib zelf op wees als reden om voor het lichtere instrument van een aanbeveling te kiezen. Landen blijven dus zelf verantwoordelijk voor de precieze invulling: wat telt als conversietherapie, wie strafbaar is, en welke uitzonderingen er gelden voor ouders, zorgverleners of geestelijken die vragen stellen bij een genderidentiteit in plaats van die te bevestigen.

Acht landen, acht definities

Op dit moment hebben acht EU-lidstaten al een nationaal verbod: Malta (2016), Duitsland (2020), Frankrijk en Griekenland (2022), Spanje, België en Cyprus (2023) en Portugal (2024). Buiten de EU volgden IJsland en Noorwegen. De aanpak verschilt echter sterk. Portugal en Noorwegen kozen voor een brede definitie met gevangenisstraffen tot vijf en zes jaar. België voegde een beroepsverbod van maximaal vijf jaar toe. Spanje koos voor een bestuurlijke route met boetes tot 150.000 euro en sluiting van instellingen. Die spreiding is precies waar het misgaat: hoe breder de definitie, hoe groter het risico dat ook therapeutische exploratie, uitstel-adviezen of simpelweg ouderlijke terughoudendheid onder het verbod komen te vallen.

Het Nederlandse precedent

Die spanning is in Nederland al zichtbaar. De Nederlandse conversiewet spreekt van "stelselmatig en indringend" gedrag gericht op het beïnvloeden van iemands genderidentiteit — een formulering die critici op dit dossier al eerder "vaag" en moeilijk handhaafbaar noemden. Een burgerinitiatief met 1,1 miljoen handtekeningen ligt aan de basis van de Europese beweging, en een EU-rapport becijfert dat 24 procent van LHBTQIA+-personen en bijna de helft van transpersonen ooit een vorm van conversiepraktijk heeft meegemaakt. Cijfers die het probleem onderstrepen, maar niets zeggen over waar de grens moet liggen tussen het bestrijden van dwang en het criminaliseren van twijfel.

Wat dit betekent voor de Nederlandse wet

Voor Nederland verandert er op korte termijn niets: de wet ligt al bij de Eerste Kamer, los van wat Brussel doet. Maar de Europese aanbeveling zal de politieke druk om snel te scoren, eerder vergroten dan verkleinen — terwijl de kernvraag die critici van de conversiewet al maanden stellen, onbeantwoord blijft: wie bepaalt straks in de spreekkamer of een arts, ouder of therapeut "stelselmatig en indringend" bezig is, en wie niet?