'Stelselmatig of anderszins op indringende wijze': de vage kern van de wet

Alles hangt aan twee woorden

De strafbaarheid in de conversiewet staat of valt met de formule 'stelselmatig of anderszins op indringende wijze'. Strafbaar is wie in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf of in het verband van een organisatie op die manier handelingen verricht met het oogmerk de seksuele gerichtheid of genderidentiteit van een minderjarige te veranderen of te onderdrukken; bij meerderjarigen geldt dat alleen bij misbruik van overwicht (bron). De wettekst zelf geeft geen definitie van 'stelselmatig' en 'indringend'. De indieners lichten de begrippen toe in de Kamerstukken: per geval gaat het om de aard, de duur, de frequentie en de intensiteit van de handelingen (bron). Wat precies onder de strafbepaling valt, leest u in onze wettekst.

Waar ligt de grens?

Wanneer wordt herhaald advies 'stelselmatig'? Wanneer is een indringend gesprek nog zorg en wanneer een verboden conversiehandeling? In het debat in de Eerste Kamer op 2 juni 2026 noemde de PVV (Bezaan) de grens vaag: zij vroeg wanneer serieus ouderadvies overgaat in indringend, en waarschuwde voor zelfcensuur in de privésfeer. De SGP (Schalk) vroeg de minister hoe hij kijkt naar de invulling van stelselmatigheid. De BBB (Marquart Scholtz) noemde de kwaliteit van de wet 'ondermaats' (bron). De indieners schrijven dat gesprekken tussen ouders en kinderen buiten de wet vallen, omdat de handelingen in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf of in het verband van een organisatie moeten zijn verricht (bron).

Het risico van een 'chilling effect'

Vage strafbepalingen kunnen ertoe leiden dat mensen uit voorzorg meer nalaten dan de wet eigenlijk verbiedt. Hulpverleners die twijfelen of een open, onderzoekend gesprek al 'onderdrukkend' is, kunnen zulke gesprekken gaan mijden. De NPV schrijft dat de wet 'ongedefinieerde termen met onbeperkt bereik' bevat en noemt de termen in het wetsvoorstel en de toelichting zeer breed.

Waarom dit juist trans personen raakt

Bij genderidentiteit draait de discussie om het woord 'onderdrukken'. SGP-senator Schalk zei in het debat dat de grens van 'onderdrukkend' niet te trekken is en dat het lijkt of alleen bevestiging van identiteit is toegestaan (bron). De wettekst bepaalt dat oproepen tot terughoudendheid, voorzichtigheid of reflectie rond een sociale of medische transitie niet geldt als oogmerk om te veranderen of te onderdrukken, en dat de arts of andere zorgverlener die handelt volgens de voor hem geldende zorgvuldigheidseisen niet strafbaar is (bron). We werken dit uit in genderidentiteit in de conversiewet en in beschermt de wet trans personen of raakt ze de zorg?. De praktische keerzijde — kan het OM dit uberhaupt bewijzen? — bespreken we in handhaafbaarheid.

Bronnen

• NPV — Conversiehandelingen bij gendertwijfel
• Eerste Kamer — Conversiehandelingen strafbaar maken: debat samengevat (2 juni 2026)
• Eerste Kamer — Gewijzigd voorstel van wet 36178, 9 september 2025
• Eerste Kamer — Nota naar aanleiding van het verslag, 36178 C