Godsdienstvrijheid onder druk: wat de conversiewet betekent voor pastorale gesprekken

Op 16 juni 2026 stemde de Eerste Kamer in met de Wet strafbaarstelling conversiehandelingen, het initiatiefwetsvoorstel van de Kamerleden Paulusma, Becker, Westerveld, Dobbe en Kostić. Het voorstel werd bij hoofdelijke stemming aangenomen met 57 stemmen voor en 15 tegen; D66, VVD, GroenLinks-PvdA, SP en de Partij voor de Dieren steunden het voorstel, samen met onder meer Volt, CDA en JA21 (bron). De SGP en de ChristenUnie stemden tegen, op ChristenUnie-senator Holterhues na, die voor stemde. Hun bezwaar is niet dat zij dwang of drang rond seksuele geaardheid en genderidentiteit willen verdedigen, maar dat zij vrezen dat de wet ook raakt aan iets dat volgens hen nooit strafbaar hoorde te worden: het gewone pastorale gesprek.

Wat de wet precies verbiedt

De wettekst stelt strafbaar wie in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf of in het verband van een organisatie "stelselmatig of anderszins op indringende wijze" handelingen verricht met het oogmerk de seksuele gerichtheid of genderidentiteit van een minderjarige te veranderen of te onderdrukken. Bij meerderjarigen is dat strafbaar als er misbruik wordt gemaakt van "uit feitelijke omstandigheden voortvloeiend overwicht". Ook het openlijk aanbieden van zulke handelingen en het rechtstreeks aanbieden ervan aan minderjarigen valt eronder. Op het verrichten staat ten hoogste een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie; wie er een gewoonte van maakt of met twee of meer personen samen handelt, riskeert ten hoogste twee jaar gevangenisstraf. Op het aanbieden staat ten hoogste zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie (bron). De aanhef van de wet noemt als doel het strafbaar stellen van conversiehandelingen "bij minderjarigen en kwetsbare volwassenen". De wet treedt op 1 januari 2027 in werking (bron).

De zorg van SGP en ChristenUnie

Precies in de formulering "stelselmatig of anderszins op indringende wijze" zit volgens de twee partijen het probleem. Waar houdt een gewoon gesprek op en begint een conversiehandeling? SGP-senator Schalk zei in zijn stemverklaring dat met deze wet "ook goede gesprekken in mentoraat of pastoraat eronder vallen, zodra deze als stelselmatig of indringend worden ervaren", en dat zelfs ouders strafbaar kunnen worden gesteld (bron). De wettekst zelf beperkt de strafbaarheid tot handelen in ambt, beroep, bedrijf of organisatieverband en bepaalt dat het oproepen tot terughoudendheid, voorzichtigheid of reflectie rond een sociale of medische transitie niet onder het strafbare oogmerk valt. Volgens Christelijk Nieuws vindt de ChristenUnie dat termen als "stelselmatige of indringende beïnvloeding" in de praktijk te veel ruimte laten voor interpretatie, en waarschuwde de SGP dat jongeren in de knel komen als hulpverleners en geestelijken door de onduidelijkheid in de wet terughoudend worden (bron).

Twee agenda's in één wetstekst

Een deel van de verwarring komt voort uit de dubbele reikwijdte van de wet: die beschermt zowel seksuele gerichtheid als genderidentiteit, twee onderwerpen met een heel verschillende voorgeschiedenis. Klassieke conversietherapie tegen homoseksualiteit verdient geen verdediging. Maar het samenvoegen van dat verleden met het actuele debat over hoe je met jongeren praat over genderidentiteit maakt de wet volgens critici breder dan nodig, juist op het punt waar geloofsgemeenschappen zich zorgen maken: het vrijwillige, verkennende gesprek dat geen enkele uitkomst oplegt.

Wat er nu moet gebeuren

De wet treedt pas op 1 januari 2027 in werking en er is dus nog geen jurisprudentie die de grens tussen pastorale zorg en strafbare beïnvloeding scherper trekt. Tot die tijd blijft de onzekerheid waar SGP en ChristenUnie voor waarschuwden bestaan. Voor kerken en religieuze jongerenwerkers betekent dat afwachten hoe het Openbaar Ministerie de wet in de praktijk gaat toepassen — met het risico dat terughoudendheid uit voorzichtigheid net zo goed jongeren met vragen over hun identiteit in de kou laat staan als de dwang die de wet wilde uitbannen.