De zorguitzondering in de conversiewet: wie beschermt het kind dat later homo of lesbisch had kunnen blijken?

De Wet strafbaarstelling conversiehandelingen is op 16 juni 2026 door de Eerste Kamer aangenomen. De wet stelt handelingen strafbaar die erop gericht zijn de seksuele gerichtheid of genderidentiteit van minderjarigen en kwetsbare volwassenen te veranderen of te onderdrukken. In dezelfde wet staat een uitzondering voor zorgverleners. Dit artikel legt die twee naast elkaar, met de vraag wat dat betekent voor een kind met genderdysforie dat later homo of lesbisch had kunnen blijken.

Wat de wet strafbaar stelt

Het nieuwe artikel 285ba van het Wetboek van Strafrecht richt zich, in eigen woorden weergegeven, op wie in de uitoefening van een ambt, beroep of bedrijf of in organisatieverband handelingen verricht die erop gericht zijn de seksuele gerichtheid of genderidentiteit van een minderjarige te veranderen of te onderdrukken. De wettekst spreekt van iemand die ‘stelselmatig of anderszins op indringende wijze handelingen verricht’. De maximale straf is een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie. Voor meerderjarigen geldt hetzelfde als er misbruik wordt gemaakt van overwicht dat uit feitelijke omstandigheden voortvloeit.

Wat ‘stelselmatig of anderszins op indringende wijze’ in de praktijk betekent, is besproken in de vage kern van de wet. De volledige bepaling staat op de pagina wettekst.

Twee uitzonderingen die ertoe doen

De Tweede Kamer heeft twee bepalingen toegevoegd die voor het genderdebat van belang zijn.

• Lid 2: wie aanmoedigt tot terughoudendheid, voorzichtigheid of reflectie rond een sociale of medische transitie, heeft daarmee niet het oogmerk om iemands gerichtheid of genderidentiteit te veranderen of te onderdrukken. Een leraar of therapeut die alleen zegt: wacht nog even, heeft dat oogmerk dus niet.
• Lid 7: een arts of andere zorgverlener is niet strafbaar als hij handelt volgens de zorgvuldigheidseisen die voor zijn beroep gelden. Medische transitiezorg die aan die eisen voldoet, valt daarmee buiten de strafbepaling.

Wat onderzoek zegt over kinderen bij wie de dysforie verdwijnt

In 2008 publiceerden Wallien en Cohen-Kettenis een vervolgonderzoek onder 77 kinderen die in hun kindertijd met genderdysforie waren verwezen. Bij 21 van hen (27 procent) bleef de genderdysforie bestaan. Bij 33 (43 procent) was zij verdwenen. De overige 23 kinderen (30 procent) reageerden niet of waren niet te traceren. De auteurs concluderen dat de meeste kinderen met genderdysforie na de puberteit niet genderdysfoor blijven.

Voor dit onderwerp is één uitkomst van belang. Van de jongens bij wie de dysforie was verdwenen, meldde ongeveer de helft een homoseksuele of biseksuele gerichtheid. De meisjes bij wie de dysforie was verdwenen, meldden allemaal een heteroseksuele gerichtheid.

De spanning in de wet

Leg die uitkomst naast de wet. Een kind met genderdysforie kan uitgroeien tot een volwassene die zich niet meer genderdysfoor voelt en homo of biseksueel is. Als datzelfde kind vóór die tijd een medische transitie doorloopt, is het in de nieuwe rol heteroseksueel. Het resultaat lijkt op wat de wet wil verbieden: een seksuele gerichtheid die niet tot uiting komt. Toch valt die route door lid 7 buiten de strafbaarstelling, zolang de zorgverlener handelt volgens de zorgvuldigheidseisen van zijn beroep.

Dit is geen beschuldiging aan het adres van artsen. De wet vraagt om oogmerk, en niemand stelt dat een behandelaar een transitie inzet om homoseksualiteit te onderdrukken. Het punt is dat de wet naar het oogmerk kijkt en niet naar de uitkomst, en dat de enige beroepsgroep die onomkeerbare ingrepen kan verrichten onder die voorwaarde is uitgezonderd. Een eerdere bespreking van dit vraagstuk staat in Is affirmatie zelf conversie?

Wat hiertegen in te brengen is

Het onderzoek van Wallien en Cohen-Kettenis is klein en oud. Het gaat om 77 kinderen, van wie bijna een derde niet reageerde of niet te traceren was. Hoe vaak een jongere die homo of lesbisch zou zijn geworden een transitie doorloopt, laat dit onderzoek niet zien. De Gezondheidsraad noemt de Nederlandse transgenderzorg voor jongeren in zijn advies van 30 juni 2026 zorgvuldig ingericht, met een uitgebreide verkennende en diagnostische fase. En de zorguitzondering is volgens de toelichting bij het amendement-Wijen-Nass, waarmee zij in de wet kwam, bedoeld om zorgverleners de ruimte te geven volgens de professionele standaarden van hun beroepsgroep zorg te verlenen zonder vrees voor strafvervolging, ook als zij afwachtend beleid (‘watchful waiting’) adviseren (bron).

Conclusie

De conversiewet beschermt de seksuele gerichtheid van jongeren tegen conversiehandelingen. Voor zorgverleners verwijst zij naar de zorgvuldigheidseisen van hun beroep. Of die eisen genoeg waarborgen bieden voor het kind dat later homo of lesbisch had kunnen blijken, is een vraag die de wet openlaat. Lid 2 zorgt er wel voor dat wie die vraag stelt, en tot voorzichtigheid oproept, niet strafbaar is. De wet is op 30 september 2026 gepubliceerd in Staatsblad 2026, 294 en treedt op 1 januari 2027 in werking (Staatsblad 2026, 295). Wat de cijfers zeggen over jongeren die bij een gendercentrum aankomen, staat op Gendermolen.nl.

Bronnen