Zweden stelt conversiepogingen onder dwang strafbaar — tot vier jaar cel

Zweden heeft conversiepogingen onder dreiging of dwang strafbaar gemaakt, maar niet met een apart conversieverbod. Op 20 mei 2026 stemde de Rijksdag in met een nieuwe strafbepaling voor psychisch geweld (bron). Volgens de Zweedse regering biedt die bepaling onder meer een sterkere bescherming tegen conversiepogingen door dreiging of dwang (bron). De wetswijziging geldt per 1 juli 2026 en kent een maximumstraf van vier jaar gevangenisstraf. Dat is aanmerkelijk zwaarder dan de Nederlandse conversiewet, die de Eerste Kamer op 16 juni 2026 aannam (bron): die kent een gevangenisstraf van ten hoogste een jaar, of ten hoogste twee jaar als de dader er een gewoonte van maakt of het feit door twee of meer verenigde personen wordt gepleegd (bron).

Wat de wet precies verbiedt

Strafbaar is het herhaaldelijk krenken van een ander, bijvoorbeeld met beschuldigingen, kleinerende opmerkingen, vernederend gedrag, wederrechtelijke dreiging, ongeoorloofde dwang of ongeoorloofde controle, als die krenkingen samen geschikt zijn om het zelfgevoel van het slachtoffer ernstig te schaden (bron). Een afzonderlijk verbod op conversiepogingen kwam er niet: bij de stemming over dat onderdeel volgde de Rijksdag met 177 tegen 172 stemmen de commissie, die de moties van de oppositie had afgewezen (bron). Lovise Brade, voorzitter van belangenorganisatie RFSL, noemde de wet volgens Daily Northern (vertaald uit het Engels) “een stap richting erkenning” voor lhbtqi+-personen en “een belangrijke overwinning voor de mensenrechten” (bron). Wanneer krenkingen “geschikt zijn” om iemands zelfgevoel ernstig te schaden, moet de rechter per geval beoordelen: een ouder die aandringt op afwachten, of een therapeut die alternatieve verklaringen voor gendertwijfel bespreekbaar maakt, moet erop vertrouwen dat een rechter dat niet als strafbaar psychisch geweld uitlegt.

Een hoogleraar die alvast celstraf accepteert

Hoe gevoelig de grens ligt, bleek rond de stemming. Agnes Wold, hoogleraar klinische bacteriologie, zei in het programma Hotspot van de christelijke krant Världen Idag dat ze, als haar kleinkind zou zeggen in het verkeerde lichaam geboren te zijn, alles zou doen wat in haar macht ligt om dat “om te keren”, en dat ze daarvoor vier jaar gevangenisstraf zou accepteren (bron). Haar uitspraak leidde tot felle reacties, onder meer van Christopher Garplind, net als Wold verbonden aan Sveriges Radio. Hij schreef op Instagram (vertaald uit het Zweeds) dat hij zich “doodschaamt om betaald te worden door hetzelfde bedrijf dat die dwaas betaalt”. Wold verklaarde daarna dat ze zich in een interview toegespitst kan uitdrukken, dat ze niets tegen transpersonen heeft en dat ze het betreurt als het anders is opgevat. De episode illustreert wat critici van dit type wetgeving aanvoeren: een wet die is bedoeld om dwingende “therapie” te stoppen, raakt ook aan familiegesprekken waarin ouders en grootouders een andere opvatting hebben dan hun kind.

Kritiek: is een apart verbod nodig?

In Zweden zelf ging het debat vooral over de vraag of een afzonderlijk verbod op conversiepogingen nodig is. In het Rijksdagdebat werd erop gewezen dat de staatscommissie die de kwestie onderzocht een aparte strafbaarstelling niet nodig vond, omdat de ernstigste vormen al strafbaar zijn, bijvoorbeeld als mishandeling of wederrechtelijke dwang; voorstanders van een apart verbod wezen juist op de normerende werking van zo'n wet (bron). De meerderheid koos voor de eerste lijn. Daarmee blijft de zorg die ook in het debat over conversiewetten terugkomt onbeantwoord: dat behandelaars uit angst voor vervolging liever niets meer zeggen dan het verkeerde.

Wat dit betekent voor de Nederlandse conversiewet

Frankrijk (bron), Duitsland (bron), Malta (bron) en Canada (bron) hebben een afzonderlijke wet tegen conversiepraktijken, en in Nederland hebben beide Kamers zo'n wet aangenomen. Zweden kiest een andere route: geen apart conversieverbod, maar een algemene bepaling over psychisch geweld met een maximum van vier jaar cel. Voor het Nederlandse debat is dat relevant. De Nederlandse wet richt zich op wie beroepsmatig of in organisatieverband “stelselmatig of anderszins op indringende wijze” handelingen verricht (bron); de Zweedse bepaling is in de omschrijving van de Rijksdag niet tot beroep of organisatie beperkt. Beide landen staan voor de vraag die ook in Den Haag nog niet is beantwoord: wie bepaalt, achteraf en in een rechtszaal, of een kritisch gesprek een strafbare handeling was?