Grondrechten onder druk: godsdienst en vrije meningsuiting

Waar zit de grondrechtelijke spanning?

Een strafbepaling die ook gesprekken en gebed kan raken, raakt aan grondrechten. Critici zoals de NPV wijzen op de vrijheid van godsdienst en de gewetensvrijheid (art. 9 EVRM) en op de vrijheid van meningsuiting (art. 10 EVRM) (bron). De Raad van State schreef in zijn advies van 27 januari 2023 over het oorspronkelijke voorstel dat de strafbaarstelling voor aanbieders een beperking vormt van de vrijheid van meningsuiting (art. 10 EVRM) en van de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer (art. 8 EVRM), en adviseerde de toelichting op dat punt aan te vullen. De Raad had begrip voor de wens om conversiehandelingen tegen te gaan, maar zette vraagtekens bij de keuze voor een nieuwe strafbaarstelling en adviseerde het voorstel niet in behandeling te nemen, tenzij het is aangepast (bron). De exacte reikwijdte staat in de wettekst.

Pastoraat, preek en gebed

Religieuze critici vrezen dat pastorale gesprekken, preken over een Bijbelse seksuele moraal of gebed onder de strafbepaling kunnen vallen wanneer die als 'onderdrukkend' worden uitgelegd (bron). De indieners zeggen dat het enkel uitspreken van een geloofsovertuiging niet strafbaar is en dat het gaat om 'stelselmatige en indringende druk' met als oogmerk genderidentiteit of seksuele identiteit te veranderen of te onderdrukken; de wettekst zelf spreekt van 'stelselmatig of anderszins op indringende wijze' (bron) — precies het onderscheid dat volgens critici te vaag is, zoals we bespreken in de vage kern van de wet.

Botsende grondrechten

De kern van de discussie is een botsing van grondrechten: de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en integriteit van lhbti-personen tegenover de vrijheid van godsdienst en meningsuiting. De voorstanders in de Eerste Kamer vonden strafbaarstelling nodig, ook als grondrechten zoals de vrijheid van geloofsovertuiging daardoor onder druk komen te staan; GroenLinks-PvdA noemde de inperking gerechtvaardigd om kwetsbare personen te beschermen. Voor de tegenstanders staat de strafbaarstelling gelijk aan vrijheidsbeperking; BBB en SGP wezen erop dat het strafrecht een 'ultimum remedium' is (bron). De Eerste Kamer nam het voorstel op 16 juni 2026 aan met 57 stemmen voor en 15 tegen. Tegen stemden de SGP, de PVV, FVD, de ChristenUnie op één lid na, drie leden van BBB en de fracties Walenkamp en Beukering; het CDA stemde voor (bron).

Een rechterlijke toets ligt in het verschiet

Doordat de kernbegrippen open zijn geformuleerd, verschuift de uiteindelijke grensbepaling naar de rechter. Dat maakt de handhaafbaarheid tot een sleutelvraag. Hoe het politieke debat hierover verliep, lees je in het debat in de Eerste Kamer.

Bronnen

• NPV — grondrechtelijke bezwaren
• Raad van State — advies van 27 januari 2023 en reactie van de initiatiefnemers (Kamerstuk 36178, nr. 4)
• Eerste Kamer — wetsvoorstel 36.178, stand van zaken en stemming
• Eerste Kamer — Debat samengevat