Eén strafbepaling, twee ongelijke begrippen: klopt de gelijkstelling van gerichtheid en genderidentiteit in de conversiewet?

Dit artikel is een analyse van een terugkerend kritiekpunt in het debat over de conversiewet. Het is geen oproep tot vervolging van personen of organisaties, en geen juridisch advies.

De claim: één strafbepaling voor twee verschillende dingen

De officiële titel van wetsvoorstel 36178 is veelzeggend: het stelt strafbaar wat gericht is op “het veranderen of onderdrukken van de seksuele gerichtheid, genderidentiteit of genderexpressie”. Drie begrippen, één zin, dezelfde juridische behandeling. Historicus en publicist Bart Jan Spruyt zette in Wynia’s Week (13 juni 2026) uiteen waarom die gelijkstelling volgens hem niet klopt. Zijn stuk verscheen in de aanloop naar de stemming in de Eerste Kamer, maar het bezwaar zelf gaat over de kern van de wet, niet over de timing ervan.

Bij seksuele gerichtheid is helder wat er wordt tegengegaan

Spruyt’s argument begint met wat conversie bij seksuele gerichtheid betekent: iemand onder druk zetten om aantrekking tot hetzelfde geslacht te ontkennen, te verbergen of “weg te bidden”. Dat is een stabiel gegeven waarover al decennia consensus bestaat — ook bij de opstellers van de wet was dit het oorspronkelijke motief, zoals eerder uitgewerkt in ons artikel over de omstreden uitbreiding naar genderidentiteit.

Bij genderidentiteit ligt de vraag zelf al niet vast

Bij genderidentiteit ontbreekt dat stabiele ankerpunt, betoogt Spruyt. Genderdysforie bij jongeren is vaak van voorbijgaande aard: verreweg de meeste kinderen die op jonge leeftijd twijfelen over hun gender, accepteren op latere leeftijd alsnog hun geboortelichaam, en de twijfel hangt regelmatig samen met onderliggende zaken als autisme, trauma of depressie. Een hulpverlener die dat onderzoekt in plaats van meteen te bevestigen, doet volgens Spruyt geen conversie — die verkent juist wat er aan de hand is. Zijn kernvraag: “Worden gesprekken en doorverwijzingen naar professionele hulp dankzij deze wet strafbaar?” Onze lezing van dat argument is dat het probleem niet zit in de intentie van de wetgever, die uitdrukkelijk zegt gewone zorg te willen vrijwaren, maar in de vage grens tussen “onderzoeken” en “ombuigen” die de wet zelf niet trekt.

Wat de Raad van State zei

Spruyt citeert daarnaast de Raad van State, die volgens hem oordeelde dat de wet grotendeels overbodig is: mishandeling, dwang en tuchtrechtelijke normen voor zorgverleners bieden al bescherming tegen dwingende praktijken. Een aparte strafbepaling voegt daar volgens dat advies weinig aan toe, behalve een nieuw, ongetoetst begrippenkader waarbinnen “stelselmatig en indringend” per definitie nog moet worden ingevuld door rechters.

Een vergelijkbaar dilemma, ver van Den Haag

Nederland is niet het enige land waar rechters en wetgevers worstelen met de vraag waar geneeskundig onderzoek ophoudt en drukmiddel begint. In de Verenigde Staten oordeelde het Hooggerechtshof dat een therapeut het recht behield om in gesprek een richting te verkennen die niet bevestigend was — die uitspraak en de gevolgen ervan bespraken we eerder in dit artikel over het Amerikaanse conversietherapieverbod. Het onderliggende begrippenprobleem is hetzelfde: wie bepaalt waar zorgvuldig onderzoek overgaat in sturing? Het bredere onderscheid tussen sekse en gender als juridische categorieën — en waarom dat onderscheid er in wetgeving toe doet — werkten we eerder uit op Transbeleid.nl.

Wat dit betekent voor hulpverleners en ouders

Het praktische effect van een vage grens is zelden dat er daadwerkelijk vervolging volgt; het is dat mensen uit voorzorg een stap terug doen. Een huisarts, psycholoog of ouder die een kind eerst wil laten uitpraten wat er speelt voordat een traject van bevestiging begint, moet er zeker van kunnen zijn dat dit geen strafbare “onderdrukking van genderidentiteit” oplevert. Zolang de wet die zekerheid niet expliciet vastlegt, blijft de gelijkstelling van gerichtheid en genderidentiteit in artikel 285ba een kwetsbaar punt — niet omdat de wetgever kwaad wil, maar omdat twee ongelijke problemen in één definitie zijn geperst.

Bronnen

• Tweede Kamer der Staten-Generaal — wetsvoorstel 36178, officiële titel en dossier
• Bart Jan Spruyt, “De overbodige anti-conversiewet beperkt de vrijheid van denken en van geweten”, Wynia’s Week, 13 juni 2026
• Eerste Kamer der Staten-Generaal — dossier 36178, initiatiefvoorstel Paulusma e.a.

Saskia Weijermars

Redactie